هپاتیت

هپاتیت Hepatitis

هپاتیت چیست

هپاتیت ، التهاب در پارانشیم کبد است. هپاتیت گاهی مسری است و گاهی سرایت نمی کند. مصرف بیش از حد نوشیدنی های الکلی، اثرات جانبی بعضی از دارو ها، آلودگی به باکتری یا ویروس باعث ایجاد هپاتیت می شود. هپاتیت ویروسی باعث عفونت کبدی می شود.

در ایران واکسن هپاتیت هر ده سال یک بار تزریق می شود. یک ویروس عامل هپاتیت، ویرال است و در ابتدا مثل یک سرماخوردگی به نظر می رسد. هپاتیت نوع C به دلیل از کار افتادن کبد و مشکل بودن درمان، زندگی بیمار را تهدید می کند. هپاتیت های B و C علامت خاصی ندارند. نشانه های سرشتی عفونت ویروسی در بعضی از بیمار ها دیده می شود، مثل: خستگی، دل درد، لاغری شدید، درد عضلانی، تهوع، بی اشتهایی. با پیشرفت هپاتیت، بیمار با علائم نارسایی کبدی مواجهه می شود، مانند: تورم شکم، اندام ها، یرقان، خونریزی های گوارشی.

هشتاد درصد افراد بعد از ابتلاء به این ویروس، با پیشرفت هپاتیت درگیر شده و از بیماری های مزمن کبدی در امان نیستند. بیست درصد بیماران به سیروز کبدی مبتلا شده و پنج درصد آنها بر اثر سرطان کبد جان خود را از دست می دهند.

هپاتیت

انواع هپاتیت

هپاتیت ویروسی – در حال حاضر هشت نوع از این ویروس شناخت شده است:

هپاتیت نوع A ، هپاتیت نوع B ، هپاتیت نوع C ، هپاتیت نوع D همراه با نوع B ، هپاتیت نوع E ، هپاتیت نوع F ، هپاتیت نوع G ، هپاتیت نوع H ، هپاتیت نوع Z Y X W V U T S R Q P O N M L K J I

پانزده درصد بیمار ها در هیچ یک از دسته های بالا قرار نمی گیرند، باید منتظر ویروس نوع H باشیم.

هپاتیت خودایمنی – این نوع هپاتیت به دلیل تخریب سلول های کبدی به وسیله سیستم دفاعی بدن به وجود می آید. سیستم ایمنی بدن بر اثر پادتن های ساخته شده توسط سیستم ایمنی، باعث التهاب سلول های کبدی می شود. هپاتیت ویروسی، مصرف برخی از داروها، انباشت چربی در کبد، هپاتیت خودایمنی و اختلالات دستگاه ایمنی باعث التهاب کبد می شوند. در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع این بیماری مزمن، کبد بیمار دچار نارسایی شدید در عملکرد یا سیروز می شود. علت بروز هپاتیت خودایمنی ناشناخته است. دختر ها و زن های جوان بیشتر از بقیه در خطر ابتلاء به این نوع هپاتیت قرار دارند (هفتاد درصد) و بچه ها هم از این بیماری در امان نیستند.

هپاتیت خودایمنی قابل سرایت نیست. علائم این بیماری شبیه سرماخوردگی و آنفولانزا است. نشانه های هپاتیت خودایمنی عبارتند از: زردی، خستگی شدید، بی اشتهایی، درد یا بزرگ شدن کبد، خارش، مدفوع سفید رنگ، ادرار تیره، درد مفصل ها، جوش های جوانی و اختلالات پریود. گاهی بیمار هیچ علامتی ندارد و آزمون عملکرد کبد برای تشخیص بیماری لازم است. راه های تشخیص هپاتیت خودایمنی عبارتند از: آزمایش خون در ارتباط با آنزیم های کبدی، سونوگرافی، بافت برداری کبد. کاهش التهاب کبد، هدف درمان هپاتیت خودایمنی است. روش درمانی اصلی روی دارو های مهارکننده دستگاه ایمنی متمرکز است. سیر پیشرونده این بیماری در کبد، خاموش است و بیمار وقتی به پزشک مراجعه می کند که دیگر دیر است! طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، چهار درصد از جمعیت جهان با هپاتیت نوع B یا C زندگی می کنند، به آزمایش و به معالجه دسترسی ندارند. هر سال حدود 34000000 نفر به علت هپاتیت می میرند. هپاتیت خودایمنی برعکس انواع دیگر هپاتیت، از مادر به جنین یا از فردی به فرد دیگر سرایت نمی کند.

انتقال یماری هپاتیت

هپاتیت نوع A به وسیله غذا یا نوشیدنی ای که با مدفوع آلوده در تماس بوده یا در اثر تماس مستقیم با بیمار، منتقل می شود. هپاتیت در کشور های کم درآمد با وضعیت بهداشتی نامناسب دیده می شود. علائم بیماری هپاتیت سریع برطرف شده و حال بیمار خوب می شود اما نارسایی کبد ناشی از هپاتیت، کشنده است. هپاتیت نوع A به شکل موج های عفونی و همه گیری در منطقه های آلوده (آب و خوراک) شایع است، مثلا در 1998 سیصد هزار نفر در شانگهای دچار این بیماری شدند. بعد از این اپیدمی، چین همه مردمش را واکسینه کرد.

هپاتیت نوع B از مادر به نوزاد حین زایمان، در اثر تماس دو کودک، از طریق سوزن یا سرنگ آلوده، خون آلوده به ویروس، خالکوبی، سوراخ کاری بدن و اشتراک گذاری مایعات بدنی هنگام سکس منتقل می شود. هپاتیت نوع C و D در اثر تماس با خون آلوده ایجاد می شود، مثل: استفاده مشترک از سوزن یا سرنگ و تزریق خون آلوده. تنها پنج درصد افراد دچار عفونت مزمن نوع B به هپاتیت نوع D مبتلا می شوند. هپاتیت نوع E در اثر خوردن آب و غذا ی آلوده به وجود می آید. هپاتیت نوع E در جنوب و شرق آسیا شایع است و برای زن های حامله خیلی خطر دارد.

جهان گیری

طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، 254000000 نفر با هپاتیت مزمن نوع B و 50000000 نفر با هپاتیت مزمن نوع C دست و پنجه نرم می کنند. هر سال دو میلیون بیمار جدید به این آمار اضافه می شود. دیدگاه سازمان درباره هپاتیت نوع B به شرح زیر است:

نود و هفت میلیون نفر در چین، ژاپن، استرالیا دچار هپاتیت نوع B هستند.

شصت و پنج میلیون نفر در آفریقا به هپاتیت نوع B مبتلا هستند.

شصت و یک میلیون نفر در هند، تایلند، اندونزی از هپاتیت نوع B رنج می برند.

سالی بیست میلیون نفر در دنیا دچار بیماری هپاتیت نوع E می شوند. این گروه از هپاتیت در سال 2015 موجب فوت چهل و چهار هزار نفر شد – در جنوب و شرق آسیا شایع است.

مرگ به دلیل ابتلاء به ویروس هپاتیت در حال افزایش است. از 2019 تا 2022 دویست هزار نفر به شمار مرگ ناشی از بیماری هپاتیت افزوده شده است. هنوز هم دسترسی به آزمایش هپاتیت آسان نیست چون نیمی از کشور های دنیا، آزمایش یا درمان رایگان برای هپاتیت دارند. تنها یک سوم کشور های آفریقایی این خدمات را ارائه می دهند. سازمان جهانی بهداشت می خواهد تا سال 2030، نود درصد تعداد افراد مبتلا به هپاتیت نوع B و C و مرگ بر اثر این بیماری را تا شصت و پنج درصد کاهش دهد.

آزمایش های هپاتیت

این ویروس کم کم به کبد آسیب می زند. کبد سالم، مواد شیمیایی مورد نیاز بدن را ساخته و مواد سمی را از طریق خون خارج می کند. در صورت ابتلاء به هپاتیت، کبد ملتهب شده و بافت طبیعی تخریب شده جایگزین بافت فیبری و فرسوده می شود. بعد از تشخیص بیماری هپاتیت، انجام آزمایش کبد ضروری است – آزمایش خون، سونوگرافی، نمونه برداری از کبد (با بی حسی موضعی و یک سوزن نمونه گیری). در ایران از یک نوار کاغذی برای تشخیص سریع و ارزان هپاتیت نوع B و ناباروری در مرد ها استفاده می کنند.

علائم هپاتیت

پیشگیری از هپاتیت

درباره بیماری هپاتیت، پیشگیری بهترین راهکار است. سعی کنید مانع انتشار این ویروس شوید:

برای پانسمان زخم و بریدگی های پوست خود از دستکش استریل استفاده کنید.

شستن دست ها قبل از غذا خوردن و بعد از دستشویی رفتن

عدم اهداء خون، پلاسما، اعضا ی بدن و بافت در صورت ابتلاء به هپاتیت

استفاده نکردن از لوازم شخصی دیگران

بیماری هپاتیت غیر از واکسن نوع B، واکسن و درمان قطعی ندارد. خود بیمار باید مانع آلوده شدن دیگران شود.

برای جلوگیری از ابتلاء به هپاتیت نوع E، غذا های حاوی جگر را کامل بپزید.

دفع مناسب فاضلاب

ویروس از طریق ایزوپروپیل الکل، پرتو فرابنفش، پرتو گاما، گرما، بتا پروپیولاکتون و فرمالدهید، خیلی آسان از بین می رود. به وسیله شستن و ضد عفونی کردن سطوح آلوده با این مواد از شیوع هپاتیت نوع A و B و C، ویروس اچ آی وی، پاپیلومای انسانی یا هر بیماری ای که از طریق خون و سطوح تیز آلوده وارد بدن انسان می شود، پیشگیری کنید.

درمان هپاتیت

در مورد هپاتیت A استراحت در دوره اوج بیماری، خوردن غذا های مقوی، مصرف اینترفرون پگیله یا ریباویرین، رعایت اصول بهداشتی، تجویز سرم قندی و نوشیدن مایعات فراوان توصیه می شود. در مورد هپاتیت نوع B تزریق آی وی آی جی B و استفاده از داروی تنوفوویر (ضدویروسی) بلافاصله بعد از تماس خونی با فرد آلوده مؤثر خواهد بود. واکسن هپاتیت نوع B، تا بیست سال ایمنی ایجاد می کند. هپاتیت نوع C، واکسن و درمان قطعی ندارد – خطرناک ترین نوع هپاتیت! واکسن هپاتیت نوع E برای همه در دسترس نیست.

در ایران

سه درصد جمعیت ایران از بیماری هپاتیت رنج می برند.