سفلیس
Syphilis
سیفلیس نوعی بیماری آمیزشی ناشی از باکتری ترپونما پالیدوم است. این باکتری در 1905 برای اولین بار توسط اریش هوفمان و فریتز شادین شناسایی شد.
بیماری سفلیس در چهار مرحله ظاهر می شود: اولیه، ثانویه، نهفته، سوم.
سفلیس اولیه از طریق ارتباط مستقیم جنسی با زخم های عفونی بیمار به وجود می آید. سفلیس ثانویه از راه های مختلف، پوست و غشاء مخاطی و غدد لنفاوی را درگیر می کند. سفلیس نهفته هیچ علامتی ندارد و با سرم شناسی تشخیص داده می شود. اگر بیمار دنبال درمان را نگیرد، مرحله سوم سیفلیس به شکل دمل سفلیسی یا سفلیس عصبی متأخر یا سفلیس قلبی عروقی بروز می کند. نوزاد مبتلا به سیفلیس مادرزادی بدون هیچ نشانه ای از بیماری به دنیا می آید.
سکس راه اصلی انتقال بیماری سیفلیس می باشد. البته سفلیس در دوران بارداری یا هنگام زایمان نیز از مادر به جنین منتقل می شود، یعنی سفلیس مادرزادی. سفلیس با بوسه زدن روی جایی نزدیک زخم و همچنین از راه دهانی، مهبلی، سکس آنال انتقال می یابد. استفاده از صندلی توآلت، وان حمام، ظرف غذا و لباس، خطر ابتلاء به سیفلیس ندارد. بیماری سفلیس با زخم های بدون درد روی اندام تناسلی یا مقعد یا دهان شروع می شود. باکتری های ترپونما پالیدوم تا سال ها به شکل نهفته در بدن بیمار باقی مانده و دوباره فعال شده و مرحله بعدی سیفلیس بروز می کند. بنابراین تشخیص بیماری در مرحله اولیه آسان نیست و از طریق آزمایش خون یا بررسی میکروسکوپی امکان پذیر است.
از تماس فیزیکی با فرد مبتلا به سفلیس دوری کرده و در صورت تمایل به برقراری رابطه جنسی با بیمار، از کاندوم استفاده کنید. با غربالگری مادر در دوران حاملگی و درمان مادر آلوده به سیفلیس، می توان از ابتلاء نوزاد به این بیماری پیشگیری کرد. سیفلیس با آنتی بیوتیک ها قابل درمان است. در 1940 پیرو استفاده از پنی سیلین، میزان ابتلاء به سیفلیس کاهش یافت ولی در 1999 دوازده میلیون مورد جدید آلوده به سیفلیس در کشور های در حال توسعه گزارش شد. فرد مبتلا به سفلیس به دلیل داشتن زخم روی آلت تناسلی یا لب یا زبان، احتمال دارد در یک تماس جنسی به ویروس ایدز آلوده شود.
علائم و نشانه های بیماری سیفلیس
سفلیس به دلیل داشتن علائم متنوع (مقلد بزرگ) نام گرفته است.
مرحله اولیه
سفلیس اولیه از طریق ارتباط مستقیم جنسی با زخم های عفونی بیمار بروز می کند. سه تا نود روز بعد از اولین ارتباط، یک زخم پوستی (شانکر) در همان قسمت تماس نمایان می شود. شانکر، سفت و بدون درد یا خارش است – با ظاهری تمیز و حاشیه های برجسته. یک لکه به یک سفت دانه و در نهایت به زخم تبدیل می شود. زمان همراهی سفلیس با ایدز، چند زخم در یک جا ظاهر می شوند. گاهی زخم ها حساس و دردناکند و گاهی جایی خارج از اندام تناسلی به وجود می آیند. جای شانکر در بیمار زن، مرد دگرجنس گرا، مرد همجنس گرا به ترتیب گردن رحم، آلت تناسلی، مقعد می باشد. یک هفته بعد از شکل گیری شانکر، غدد لنفاوی اطراف محل عفونت، بزرگ می شوند. این زخم سه تا شش هفته سر جای خود باقی می ماند.
مرحله ثانویه
سفلیس ثانویه چهار تا ده هفته پس از عفونت اولیه نمایان می شود. بیماری ثانویه، پوست و غشاء مخاطی و غدد لنفاوی را تحت تأثیر قرار می دهد. دانه های متقارن مایل به قرمز روی کف دست و پا ظاهر می شوند – بدون خارش. شکل زخم چرکی، مسطح و سفید رنگ و زگیل مانند است و روی غشای مخاطی رشد می کند. علائم سیفلیس ثانویه عبارتند از: تب، گلودرد، کسالت، کاهش وزن، ریزش مو، سردرد، التهاب کبد، نارسایی کلیه، آرتریت، یوئیت، ورم غشا ی پوششی استخوان و التهاب عصب بینایی.
سیفلیس نهفته
سفلیس نهفته هیچ نشانه ای ندارد و عفونت با سرم شناسی شناسایی می شود. سفلیس زودرس کمتر از یک سال پس از سیفلیس ثانویه و سیفلیس دیررس بیشتر از یک سال بعد از سفلیس ثانویه بروز می کند. در سیفلیس زودرس علائم بیماری دوباره عود می کنند. سیفلیس نهفته دیررس هیچ علامتی ندارد و به اندازه مورد زودرس، واگیردار نیست.
سیفلیس نوع سوم
مرحله سوم سیفلیس سه تا پانزده سال پس از عفونت اولیه، به سه شکل ظاهر می شود: دمل سفلیسی و سیفلیس عصبی متأخر و سیفلیس قلبی عروقی. فرد مبتلا به سفلیس نوع سوم، عفونت ندارد. سیفلیس خوش خیم دیررس تا چهل و پنج سال بعد از مرحله اول بیماری ظاهر می شود. گره های متورم و نرم در اندازه های متفاوت روی پوست و استخوان و شش ها ظاهر می شوند. سفلیس قلبی عروقی ده تا سی سال بعد از اولین عفونت ظاهر می شود. تخریب دیواره آئورت باعث نارسایی آئورت و قلبی شده یا روی اندام های مجاور فشار می آورد. آئورتیت سیفلیسی با آنتی بیوتیک ها درمان می شود، به ندرت کار به عمل جراحی بکشد.
سفلیس عصبی، عفونتی است که دستگاه عصبی مرکزی را درگیر می کند. این بیماری با ضعف در حفظ تعادل و درد های لحظه ای در اندام های انتهایی بدن به شکل های مختلف ظاهر می شود: زودرس، بدون علامت، مننژیت سفلیسی، دیررس، سیفلیس منینگو وسکیولار، فلج عمومی. سیفلیس دیررس اعصاب 4 تا 25 سال بعد از عفونت اولیه رخ می دهد. سیفلیس منینگو وسکیولار با بی حسی یا تشنج و فلج عمومی با جنون همراهند. در معرض نور، مردمک چشم های فرد مبتلا به سفلیس تنگ نمی شود.
سیفلیس مادرزادی
ابتلاء به سفلیس مادرزادی در دوران بارداری یا هنگام زایمان روی می دهد. دو سوم نوزادان سیفلیسی بدون علائم بیماری به دنیا می آیند. نشانه های بیماری در دو سال اول زندگی بیمار شامل بزرگی طحال و کبد، شانکر، سیفلیس عصبی، التهاب ریه می شوند. در صورت عدم درمان سیفلیس مادرزادی، این علائم بروز می کنند: تغییر شکل بینی فرو رفته، درشت نی، مفاصل کلاتون.
باکتری شناسی
ترپونما پالیدوم یک زیرگونه از پالیدوم مارپیچ شکل است، یک باکتری گرم منفی با تحرک بالا. این باکتری علت بروز سه بیماری دیگر است: یاز، پینتا، بیجل. انسان تنها منبع طبیعی برای زیرگونه های پالیدوم است. ترپونما پالیدوم بدون میزبان، تنها چند روز زنده می ماند. از آن جایی که ژنوم ترپونما پالیدوم کوچک است، نمی تواند مسیر متابولیکی لازم برای ساخت مواد غذایی را رمزگذاری کند. این باکتری بیشتر از سی ساعت برای تکثیر، زمان می خواهد.
راه های انتقال
سفلیس از راه سکس یا در دوره حاملگی از مادر به جنین انتقال پیدا می کند. اسپیروکت از غشا ی مخاطی سالم یا پوست آسیب دیده عبور می کند. سفلیس با بوس کردن جایی نزدیک زخم و از راه دهانی، مهبلی، سکس مقعدی منتقل می شود. نیمی از افرادی که در معرض سیفلیس اولیه و ثانویه قرار می گیرند، قطعا بیمار می شوند. مرد های همجنس گرا اکثر مبتلایان جدید سفلیس هستند. سفلیس از طریق فرآورده های خونی هم منتقل می شود. خطر انتقال سیفلیس به دلیل استفاده از سرنگ مشترک، محدود است.
تشخیص بیماری
در ابتدای بیماری سفلیس، تشخیص بالینی کار آسانی نیست. آزمایش خون یا بررسی میکروسکوپی لازم است.
آزمایش خون
تست خون به دو دسته تقسیم می شود: ترپونمال و غیرترپونمال.
در ابتدا آزمایش آزمایشگاه تجسس بیماری های آمیزشی و آزمایش های ریاگین سریع پلاسما انجام می شوند (غیرترپونمال) سپس نوبت سنجش لختگی ذرات مارپیچ پالیدوم و آزمایش جذب پادتن ترپونمال فلورسنت (ترپونمال) می رسد. تست های غیرترپونمال، عفونت های ویروسی دیگر را هم نشان می دهند: آبله مرغان، سرخک، لنفوم، اندوکاردیت، سل، مالاریا، بیماری بافت همبند. تست های ترپونمال، دو تا پنج هفته پس از عفونت اولیه (مثبت) هستند. بالا بودن تعداد گلبول های سفید و سطح پروتئین در مایع مغزی نخاعی در شرایط عفونت سفلیس، نشانه سفلیس عصبی اند.
فرد آلوده به اسپیروکت سیفلیس بعد از درمان، برای اطمینان از برطرف شدن عفونت باید در ماه های شش و دوازده، آزمایش تعقیبی خون بدهد. در صورت ابتلاء هم زمان بیمار به ویروس اچ آی وی، انجام آزمایش در ماه های 3 و 24 هم الزامی است.
آزمایش مستقیم
تشخیص سیفلیس با مشاهده میکروسکوپی خونابه زخم در دهانه رحم، آلت تناسلی مرد، مقعد یا گلو راحت است. آزمایش باید ده دقیقه بعد از نمونه گیری انجام شود و هر بیمارستانی به تجهیزات یا اعضاء حاذق دسترسی ندارد. این آزمایش برای تأیید تشخیص بیماری سفلیس انجام می شود – نه رد آن. دو آزمایش دیگر روی نمونه گرفته شده از زخم انجام می شود که به زمان حساس نیستند – بدون نیاز به باکتری های زنده.
آزمایش پادتن فلورسانت با استفاده از پادتن هایی که به فلورسین سدیم چسبیده اند – خود آن ها هم به پروتئین های خاص سیفلیس متصل هستند.
آزمایش تقویت اسید نوکلئیک با استفاده از واکنش زنجیره ای پلیمراز برای بررسی وجود ژن خاص سفلیس.
پیشگیری
هیچ واکسنی برای پیشگیری از ابتلاء به سیفلیس وجود ندارد. پرهیز از تماس فیزیکی با فرد مبتلا به سفلیس و استفاده درست از کاندوم در کاهش خطر ابتلاء به بیماری مؤثر است. البته کاندوم ایمنی صد درصد نمی دهد. داشتن رابطه تک همسری بلند مدت با یک فرد سالم و پرهیز از مصرف موادی که باعث افزایش رفتار های جنسی پرخطر می شوند (مثل نوشیدنی های الکلی) توصیه وب سایت سلامت گردی به شما است.
غربالگری مادر در دوران بارداری و درمان او، مانع به دنیا آمدن نوزاد مبتلا به سفلیس می شود. بهتر است همه زن ها قبل از زایمان و دوباره سه ماه بعد از وضع حمل مورد آزمایش قرار بگیرند. اگر جواب آزمایش مثبت بود، درمان شروع می شود. سیفلیس مادرزادی در کشور های در حال توسعه شیوع دارد چون زن ها از خدمات مراقبت های قبل از تولد نوزاد مثل غربالگری برخوردار نیستند. در کشور های توسعه یافته هم، مادران معتاد در قیاس با زن های دیگر، کمتر در دوران حاملگی تحت مراقبت قرار می گیرند. در کل افزایش دسترسی مردم به انجام آزمایش، از احتمال ابتلاء به سفلیس مادرزادی کم می کند.
در کانادا و اروپا و آمریکا، سفلیس یک بیماری گزارش دادنی است یعنی ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی، بروز بیماری در فرد را به مقامات بهداشت همگانی اعلام کند تا به طور مطلوب، همسر فرد مبتلا را در جریان بگذارند. پزشک از بیمار می خواهد همسر خود را برای بهره مندی از مراقبت های بهداشتی به مراکز بفرستد. به توصیه مرکز مبارزه با بیماری سیفلیس، بهتر است مرد های همجنس گرا سالی یک بار مورد آزمایش قرار بگیرند.
درمان بیماری
عفونت های اولیه
اولین روش درمانی سفلیس، تزریق عضلانی یک دوز پنی سیلین جی یا مصرف یک دوز خوراکی اریترومایسین می باشد – بدون مراجعه به پزشک. داکسی سایکلین یا تتراسایکلین، گزینه بعدی اند – البته نه برای زنان حمله. این دارو ها، درمان مؤثر برای سفلیس محسوب نمی شوند: اریترومایسین، کلیندامایسین، ریفامپین. در کانادا و آمریکا و اروپا و چین، بیمار سفلیسی نسبت به درمان با ماکرولید ها مقاومت نشان می دهد. گردشگر می تواند باکتری ترپونما پالیدوم را به کشور خود انتقال دهد!
ترپونما پالیدوم ذاتا نسبت به کلیندامایسین مقاومت نشان می دهد. اگر بیمار نسبت به پنی سیلین مقاومت نشان داد، دوز دارو را بالا ببرید. سفتریاکسون به اندازه پنی سیلی در درمان بیماری سفلیس مؤثر است.
عفونت های بعدی
برای درمان سیفلیس عصبی، دست کم ده روز پنی سیلین با دوز بالا به صورت درون وریدی به بیمار تزریق می شود. در صورت حساسیت به پنی سیلین، سفتریاکسون جایگزین می شود. علائم دیررس سفلیس با تزریق عضلانی پنی سیلین جی به مدت سه هفته، قابل درمان هستند. اگر بدن بیمار مبتلا به سیفلیس به این روش درمانی واکنش نشان داد، برای مدت طولانی تر از داکسی سایکلین یا تتراسایکلین استفاده کنید. درمان در این مرحله، مانع پیشروی بیشتر بیماری سیفلیس می شود اما عوارضی که قبلا رخ داده را از بین نمی برد.
واکنش یاریش هرکس هارمر
ساعاتی بعد از آغاز درمان سیفلیس تا 24 ساعت، بیمار درگیر تب و درد های عضلانی و سردرد و تندتپشی خواهد بود. این عارضه با سیتوکینی ایجاد می شود که سیستم ایمنی بدن در واکنش به لیپو پروتئین آزاد شده از پارگی باکتری سیفلیس رها می کند.
همه گیر شناسی
هر سال سیفلیس در زنان حامله موجب سقط خود به خودی، مرده زایی و سفلیس مادرزادی می شود. در آفریقای سیاه، بیست درصد مرگ و میر های قبل از تولد را به سیفلیس نسبت می دهند. بیماری سفلیس در میان معتاد های تزریقی مبتلا به ایدز و مردان همجنس گرا بیشتر دیده می شود. در آمریکا در 2006 میزان سیفلیس در مرد ها شش برابر زن ها بوده در حالی که در 1997 این نسبت تقریبا مساوی بود. در 2010 بیشتر از نیمی از بیماران مبتلا به سیفلیس، آمریکایی های آفریقایی تبار بودند.
بین قرن های هجده و نوزده بیماری سفلیس در اروپا شیوع زیادی داشت. در قرن بیست با مصرف آنتی بیوتیک ها، عفونت در کشور های توسعه یافته کاهش پیدا کرد. از سال 2000 در آمریکا، کانادا، انگلیس، استرالیا و اروپا، نرخ رشد سفلیس بالا رفت – عمدتا در میان مردان همجنس گرا. به طور همزمان، نرخ رشد سیفلیس در میان زنان آمریکایی ثابت ماند و در میان زنان انگلیسی بالا رفت. در دهه 1990 در چین و روسیه مردهای ناهمجنس گرا بیشتر درگیر سفلیس شدند – به دلیل بی قیدی جنسی، فحشا، استفاده کمتر از کاندوم.
در صورت عدم درمان سیفلیس، شصت درصد احتمال فوت بیمار وجود دارد و میزان مرگ در مرد ها بیشتر از زن هاست. در قرن های نوزده و بیست به دلیل دسترسی به درمان مؤثر و کاهش سرایت اسپیروکت ها، از شدت نشانه های سفلیس کاسته شد. با درمان به موقع سیفلیس، عوارض بیماری کمتر می شود. سیفلیس خطر ابتلاء به اچ آی وی را دو تا پنج برابر می کند.
در ایران
شیوع سیفلیس در قیاس با سایر بیماری های آمیزشی کمتر است – سوزاک، تریکومونیازیس، تبخال تناسلی. طبق گزارش مرکز مدیریت بیماری ها، تعداد بیماران از دویست و هفتاد نفر در سال 1365 به بیست و نه هزار و پانصد نفر در سال 1379 رسید. بر اساس توزیع اطلاعات کشوری عفونت های آمیزشی در سال 1385 تعداد افراد مبتلا به سیفلیس، هفتصد و نود و پنج نفر برآورد شد. همان موقع میزان شیوع سفلیس تنها در زنان حامله، هشتاد و پنج بیمار در هر صد هزار نفر بود. در سال 1387 بیشترین آمار شیوع بیماری سفلیس در بین زن ها و مرد ها به ترتیب در استان های همدان و کرمانشاه گزارش شد.
تاریخچه
قبل از ورود اروپایی ها به آمریکا، بیماری سفلیس در این قاره وجود داشت. عده ای می گویند سفلیس در بازگشت خدمه از سفر دریایی کریستف کلمب، از آمریکا به اروپا وارد شد، فرضیه کلمبی و عده ای دیگر بر این باورند که سیفلیس از قبل به شکل ناشناخته در اروپا وجود داشت، فرضیه پیشاکلمبی. اولین نمونه های سیفلیس از 1494 تا 1495 طی حمله فرانسوی ها در ناپل ایتالیا به ثبت رسیدند. با شیوع سیفلیس به دنبال بازگشت سربازان فرانسوی، این بیماری لقب (بیماری فرانسوی) را به خود گرفت. در سال 1530 یک پزشک و شاعر اهل ایتالیا، نام سیفلیس را برای یکی از شعر های خود به زبان لاتین برگزید. سفلیس به لحاظ تاریخی به (آبله بزرگ) مشهور است.
در 1905 فریتز شادین و اریش هوفان باکتری عامل بیماری سیفلیس را شناسایی کردند. در 1910 پل الریخ اولین دارو برای درمان سفلیس را کشف کرد (سالوارسان) و در 1943 استفاده از پنی سیلین در روش درمانی سیفلیس رواج پیدا کرد. قبل از اینها، استفاده از جیوه و قرنطینه کردن و درمان های بدتر از خود بیماری، رایج بودند.
جامعه و فرهنگ
هنر و ادبیات
آلبرشت دورر، تصویر یک سرباز حرفه ای اروپای شمالی را روی چوب حکاکی کرد – نام اثر: مرد سیفلیسی. افسانه زن افسونگر متعلق به قرن نوزده برگرفته از اثرات مخرب سفلیس است. در سال 1580 هنرمندی، صحنه ای از یک مرد پولدار نقاشی کرد که با چوب گرمسیری جویاک تحت درمان بیماری سفلیس بود. این هنرمند می خواست به دنیا نشان دهد درمان سیفلیس در آن دوران کار اروپایی ها بوده است. در این اثر هنری، چهار خدمتکار در حال تهیه یک معجون هستند، دکتر چیزی را در پشت خود قایم کرده و بیمار هم در حال نوشیدن مایعی است . . .
آزمایش های انسانی تاسکیگی و گواتمالا
آزمایش سفلیس در تاسکیگی، یکی از بدنام ترین پرونده های مشکوک اخلاق پزشکی آمریکا است. در 1932 که سیفلیس به طور گسترده در آمریکا شیوع داشت – بدون هیچ روش درمانی ای! می خواستند میزان پیشروی سیفلیس درمان نشده را بسنجند. تا سال 1947 پنی سیلین به عنوان درمان مؤثر بیماری سفلیس اعتبار داشت. با این حال به بیمار های داوطلب درمان، پنلی سیلین نمی دادند. این مسئله به مجادله کشیده شد و مردم فهمیدند به بسیاری از بیماران پنی سیلین داده شده است. این بازی تا سال 1972 ادامه یافت.
از 1946 تا 1948 در گواتمالا، پزشک ها و سرباز ها و زندانی ها و بیماران روانی را به سفلیس و دیگر بیماری های آمیزشی آلوده کرده – بدون رضایت آگاهانه! و سپس آنها را با آنتی بیوتیک درمان می کردند.
تحقیقات
ترپونما پالیدوم، یک پاتوژن انسانی است و در دیگر گونه های جانوری دیده نمی شود. واکسن باید از انتقال باکتری ترپونما پالیدوم و ویروس اچ آی وی جلوگیری کند و هنوز نتیجه ای به دست نیامده است.
