تخمدان پلی کیستیک

سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS

تخمدان پلی کیستیک

سندرم تخمدان پلی کیستیک ، شایع ترین اختلال غدد درون ریز در خانم ها و علت نازایی ناشی از عدم تخمک گذاری است. این سندرم به دلیل وجود تخمدان های بزرگ محتوی تعداد زیادی کیست کوچک در لایه بیرونی هر تخمدان، سندرم تخمدان پلی کیستیک نام گرفته است.

علائم بیمار مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک عبارتند از: پریود شدید، هیرسوتیسم، آکنه، ریزش مو، نازایی. این بیمار در معرض خطر ابتلاء به سرطان آندومتر، پستان، دیس لیپیدمی، فشار خون بالا، دیابت و بیماری های قلبی عروقی قرار می گیرد. شیوع چاقی و دیس لیپیدمی در این بیماران بیشتر از زن های سالم است. چهل درصد افراد مبتلا به نشانگان تخمدان پرکیستی، دچار چاقی مفرط و هفتاد و پنج درصد آنها نازا هستند.

سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS در ده درصد افرادی که در سن باروری اند، دیده می شود. عوامل ارثی، دیابت و گاهی استفاده از داروی متی مازول در به وجود آمدن این بیماری نقش دارند.

الیگومنوره، رشد موهای زائد، جوش های پوستی و چاقی در زن های مبتلا به نشانگان تخمدان پرکیستی دیده می شود. این عارضه در نوجوانی با دوره های عادت ماهانه نامنظم مشخص می شود البته بعدا هم به دنبال چاقی یا مشکل در باروری بروز می کند.

علت دقیق ایجاد تخمدان پلی کیستیک مشخص نیست. بیمار به دلیل به وجود آمدن مشکل در تخمک گذاری، دچار مشکلات ناباروری می شود. تشخیص زودهنگام و آغاز درمان بیماری نشانگان تخمدان پرکیستی به پیشگیری از بروز دیابت بزرگسالان، بیماری های قلبی و سکته کمک می کند.

درمان تخمدان پلی کیستیک

تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک

افزایش حجم تخمدان یا وجود بیشتر از ده کیست در هر تخمدان یا هیپرپلازای آندومتر در سونوگرافی PCOS دیده می شود. افزایش سطح سرمی هورمون های لوتئینه کننده، تستوسترون، انسولین، پرولاکتین و مقاومت به انسولین در سندرم تخمدان پلی کیستیک دیده می شود. قرص های ضدبارداری، کلومیفن، آگونیست هورمون آزاد کننده گنادوتروپین همزمان با کلسیم و ویتامین دی برای درمان این بیماری تجویز می شوند. در موارد مقاوم، لاپاراسکوپی انجام می شود. متفورمین با پایین آوردن انسولین در درمان این نشانگان مؤثر است.

علائم PCOS

نشانه های سندرم تخمدان پلی کیستیک بلافاصله بعد از اولین دوره قاعدگی نمایان می شوند و در سال های بعدی باروری به دلیل افزایش تدریجی وزن، روی می دهند. این علائم در همه بیمار ها یکی نیستند.

قاعدگی های غیرمعمول

فاصله بیشتر از سی و پنج روز بین دو عادت ماهانه

کمتر از هشت دوره پریود در یک سال

وقوع حیض با تأخیر همراه با خون ریزی خیلی کم یا شدید

افزایش آندروژن ها یا هورمون های مردانه

افزایش آندروژن ها باعث رشد مو های زائد در صورت و بدن، ایجاد آکنه در نوجوانی یا بزرگسالی، طاسی با الگوی مردانه می شود. نشانه های ناشی از آندروژن بالا برای همه نژاد ها یکسان نیستند – نژاد آسیایی یا اروپای شمالی . . . آکنه، شوره سر، رویش مو های ضخیم روی انگشت ها و شکم . . .

تخمدان های پلی کیستیک

وجود بسیاری کیست کوچک در تخمدان های بزرگ، شاخصه این بیماری در سونوگرافی است. برخلاف نام بیماری، وجود تخمدان های پلی کیستیک باعث تشخیص قطعی نمی شود. وجود دوره های حیض نامنظم یا علائم ناشی از افزایش آندروژن در تشخیص این بیماری دخیلند. شاید تخمدان های یک فرد مبتلا به این سندرم، در سونوگرافی طبیعی به نظر برسند.

علائم دیگر سندرم تخمدان پلی کیستیک به شرح زیرند:

ناباروری

چاقی

آکنه

افزایش فشار خون یا قند خون یا کلسترول

تیرگی و ضخامت پوست زیر بغل

رویش مو ی ریش، پشت لب، خط ریش، قفسه سینه، نوک سینه، خط وسط قسمت تحتانی شکم

علل بیماری تخمدان پلی کیستیک

تغییر سطح هورمون های تولید شده به وسیله هیپوفیز در مغز و تخمدان ها، چرخه های  نرمال باروری را تنظیم می کند. هیپوفیز، هورمون های محرک فولیکول و هورمون ها ی سازنده جسم زرد در تخمدان ها را ترشح می کند – برای رشد و آزاد سازی تخمک در تخمدان ها. هر ماه، تخمک گذاری دو هفته قبل از عادت ماهانه رخ می دهد. با ترشح هورمون های استروژن و پروژسترون به وسیله تخمدان ها، دیواره رحم برای دریافت تخم بارور آماده می شود. بار تولید هورمون های مردانه هم روی دوش تخمدان هاست. اگر بارداری بعد از تخمک گذاری رخ ندهد، ترشح استروژن و پروژسترون کاهش یافته و در طول پریود، دیواره رحم ریزش می کند. در سندرم تخمدان پلی کیستیک ، ترشح هورمون سازنده جسم زرد توسط هیپوفیز و تولید آندروژن ها توسط تخمدان ها را بالا می روند. در نتیجه چرخه نرمال قاعدگی مختل می شود.

انسولین بالا تخمدان پلی کیستیک

هورمون انسولین به وسیله پانکراس تولید شده و شرایط استفاده از قند را برای سلول های بدن فراهم می کند. گلوکز منبع اولیه انرژی بدن است. اگر دچار مقاومت به انسولین شوید ، توانایی بدن برای مصرف بهینه انسولین مختل شده و پانکراس برای تأمین قند مورد نیاز سلول ها، انسولین بیشتری ترشح می کند. انسولین بالا باعث افزایش ساخت هورمون های مردانه در تخمدان ها می شود.

درجه های پائین التهاب

در فرایند التهاب، گلبول های سفید خون ماده ای برای مبارزه با عفونت ترشح می کنند. این ماده باعث مقاومت به انسولین و تجمع کلسترول در رگ های خونی می شود. آترواسکلروز عامل بروز بیماری های قلبی است. برخی از غذا ها سبب واکنش التهابی در بدن می شوند. بیمار مبتلا به PCOS، درجات پایین التهاب دارد.

وراثت

اگر خواهر یا مادر یک زن به سندرم تخمدان پلی کیستیک مبتلا است، کار او ساخته است! ژن های جهش یافته با PCOS ارتباط دارند.

رشد غیرنرمال جنینی

مواجهه زیاد با آندروژن ها در طول دوره جنینی باعث بازدارندگی همیشگی عمل طبیعی ژن های نرمال می شود (بیان ژن) و الگوی مردانه گسترش چربی در شکم، التهاب و ریسک مقاومت به انسولین را افزایش می دهد.

عوارض تخمدان پلی کیستیک

وجود سندرم تخمدان پلی کیستیک مخصوصا همراه چاقی، باعث افزایش خطر ایجاد موارد زیر می شود:

دیابت نوع دو، آکنه، فشار خون بالا، قطع تنفس در خواب، خونریزی های غیرمعمول رحمی، دیابت یا فشار خون بالای حاملگی، سرطان دیواره رحم، کبد چرب غیرالکلی، سندرم متابولیک، تجمع غیرطبیعی پروتئین، کلسترول خوب و . . .

داروی تخمدان پلی کیستیک

آزمایش های تشخیصی

هیچ تستی برای تشخیص قطعی سندرم تخمدان پلی کیستیک وجود ندارد. تشخیص بر اساس رد موارد دیگر صورت می گیرد. دکتر همه نشانه ها را بررسی کرده و احتمال های دیگر را رد می کند.

سابقه پزشکی – دوره های ماهینگی، اضافه وزن

معاینه – قد، وزن، فشار خون، لگن

آزمایش خون – بررسی سطح برخی از هورمون ها به منظور تعیین علت اختلالات در پریود یا آندروژن بالا، تست کلسترول و تری گلیسرید ناشتا و تحمل گلوکز.

سونوگرافی لگنی – بررسی ظاهر تخمدان ها و ضخامت دیواره رحم به وسیله اولتراسوند لگن.

تغییر شیوه زندگی و رژیم غذایی

باور های مختلفی درباره نقش رژیم غذایی در کنترل وزن وجود دارند که درباره میزان و نوع کربوهیدرات ها در مواد خوراکی توافق ندارند. پیش گرفتن یک رژیم غذایی پر کربوهیدرات توصیه وب سایت سلامت گردی است. شاخص گلایسمیک نشان دهنده میزان افزایش سطح انسولین بعد از خوردن کربوهیدرات ها است. شاخص گلایسمیک نشاسته در قیاس با سبزیجات با برگ سبز، بالا است و سطح انسولین در بدن را افزایش می دهد.

بهتر است زن مبتلا به PCOS برای جبران کمبود کربوهیدرات، از یک رژیم با پروتئین بالا استفاده کنند (مرغ و ماهی). گوشت قرمز باعث مصرف بیشتر چربی های اشباع حیوانی، افزایش سطح کلسترول و خطر ابتلاء به بیماری های قبلی می شود.

هنوز نمی دانیم یک رژیم حاوی کربوهیدرات و چربی حیوانی محدود، مناسب حال افراد دچار مقاومت به انسولین یا نشانگان تخمدان پرکیستی هست یا نیست.

کربوهیدرات های پیچیده را انتخاب کنید – کربوهیدرات با فیبر بالا. سرعت هضم مواد غذایی حاوی فیبر، کند تر است و قند خون آهسته بالا می رود (نان، غلات، ماکارونی سبوس دار، بلغور، جو، برنج قهوه ای، حبوبات). از خوردن کربوهیدرات های ناسالم پرهیز کنید: نوشابه، آبمیوه های صنعتی، کیک، کلوچه، دونات، آبنبات، بستنی.

در کل، کاهش وزن به نفع بیمار مبتلا به PCOS است. کنترل رژیم غذایی تحت نظر یک متخصص تغذیه، یکی از اصول درمانی سندرم تخمدان پلی کیستیک است.

ورزش کنید

ورزش به کاهش سطح قند خون و مقاومت به انسولین کمک می کند. فعالیت بدنی بیشتر در روز و ورزش منظم، به کاهش وزن و درمان مقاومت به انسولین در فرد مبتلا به PCOS کمک می کند. ترکیب ورزش های هوازی و مقاومتی توصیه وب سایت سلامت گردی است. ورزش یک عنصر اساسی در درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک است. کسی که تا دیروز هیچ فعالیت بدنی ای نداشته نباید دنبال ورزش های سنگین و حرفه ای باشد. هر روز پیاده روی کردن به از بین بردن مقاومت به انسولین و بهبود علائم آن کمک می کند. ورزش های مقاومتی با افزایش بافت عضلانی باعث کاهش مقاومت به انسولین می شوند.

همه خانم های مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک، چاق نیستند. شاید یک بیمار دارای وزن طبیعی هم، از مقاومت به انسولین رنج می برد. توصیه های مربوط به سبک زندگی و رژیم غذایی فقط به زن های چاق مبتلا به PCOS محدود نمی شوند. کربوهیدرات های پیچیده و فعالیت های بدنی از شدت مقاومت به انسولین بیمار های لاغر کم می کنند. انرژی دریافتی بدن افراد لاغر نباید محدود شود. برنامه ریزی و مشاوره با یک متخصص تغذیه در کنار روش های درمانی نشانگان تخمدان پرکیستی، الزامی است.

روش های درمانی و دارو ها سندروم تخمدان پلی کیستیک

درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک بر پایه کنترل باروری، پرمویی، آکنه و چاقی است.

چک آپ منظم – عامل ریسک بیماری های قلبی را کنترل کنید: چاقی، کلسترول بالا، دیابت بزرگسالان، فشار خون بالا. آزمایش های پزشکی، سطح گلوکز و چربی خون بیمار باید به طور منظم چک شوند.

اصلاح عادت ها و سبک زندگی – در صورت داشتن اضافه وزن، محدود کردن غذا در ترکیب با فعالیت بدنی اولین راه حل است. چاقی، وضعیت مقاومت به انسولین را وخیم تر می کند. کاهش وزن باعث پایین آمدن سطح انسولین و آندروژن می شود، شاید تخمک گذاری به حالت اولیه برگردد.

چرخه ماهینگی خود را تنظیم کنید

دوز مؤثر قرص های ضدبارداری، حاوی ترکیبی از استروژن و پروژسترون مصنوعی، باعث کاهش تولید آندروژن شده و بدن بعد از مواجه طولانی با استروژن، استراحت می کند. خطر بروز سرطان آندومتر کمتر شده و مانع خونریزی های غیرمعمول می شود.

یا اینکه دو هفته در ماه، پروژسترون مصرف کنید. دوره های پریود را تنظیم می کند، خطر ابتلاء به سرطان آندومتر کمتر می شود اما تأثیری روی بهبود سطح آندروژن ندارد. بیمار چاق تر شده و سیر درمانی اش مختل می شود.

اختلال حساسیت به انسولین، زمینه اصلی نشانگان تخمدان پرکیستی است بنابراین (متفورمین) یک داروی کلیدی در کنترل این بیماری به حساب می آید. متفورمین یک داروی خوارکی برای افراد مبتلا به دیابت بزرگسالان است و باعث حساسیت بیشتر سلول ها به انسولین می شود. متفورمین باعث بهبود تخمک گذاری و ایجاد چرخه های منظم ماهینگی می گردد. اگر پیش دیابتی اید یا یک رژیم غذایی و ورزشی دارید، مصرف این قرص به ترتیب باعث تأخیر بروز دیابت نوع دو و کاهش وزن خواهد شد، عوارض ناخواسته هم ندارد. متفورمین و عناب به یک اندازه در درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک اثرگذارند.

کاهش رشد مو های زائد

قرص های پیشگیری از بارداری یا داروی اسپیرونولاکتون سبب کاهش تولید آندروژن می شوند. این دارو ها مانع تأثیر آندروژن روی پوست می شوند. هنگام مصرف اسپیرونولاکتون، استفاده از یک روش مطمئن جلوگیری از حاملگی توصیه وب سایت سلامت گردی است چون این دارو باعث نقص جنین می شود. اسپیرونولاکتون برای فرد باردار یا کسی که قصد باردار شدن دارد، تجویز نمی شود.

تراشیدن موی صورت و استفاده از موم و کرم های موبر، انتخاب درستی نیست چون فقط چند هفته دوام دارند و باید دوباره انجام شوند.

شاید برای از بین بردن فولیکول های مو و کنترل رشد مو های جدید ناخواسته، از الکترولیز یا لیزر استفاده شود. استفاده از این روش ها، بدون کنترل اختلالات متابولیک اولیه بی فایده است.

استفاده از دارو برای تحریک تخمک گذاری

در صورت تمایل به باردار شدن، مصرف دارو برای تحریک تخمک گذاری لازم است. کلومیفن به عنوان یک داروی خوراکی ضد استروژن در نیمه اول چرخه قاعدگی مصرف می شود. تحریک تخمک گذاری با متفورمین شروع شده و در مرحله بعدی پای کلومیفن به میان می آید.

در صورت باردار نشدن با مصرف کلومیفن و متفورمین، تزریق گنادوتروپین ها توصیه می شود. خودسرانه و بدون تجویز پزشک، از این دارو ها استفاده نکنید.

عمل جراحی

مصرف داروی کلومیفن به باردار شدن بیمار کمک می کند اگرنه جراحی روی تخمدان به وسیله لاپاراسکوپی انجام می شود. مناسب بودن این نوع جراحی برای بیمار یا تجویز دارو، به نظر دکتر بستگی دارد.

جراح یک شکاف کوچک روی شکم ایجاد کرده و لوله ای متصل به یک دوربین ریز را وارد بدن بیمار می کند – برای دیدن تخمدان ها و اعضا ی تناسلی مجاور. سپس با وارد کردن یک وسیله جراحی، از انرژی الکتریکی یا لیزر برای سوزاندن سوراخ های موجود در فولیکول روی سطح تخمدان ها استفاده می کند – به منظور تحریک تخمک گذاری از طریق کاهش سطح آندروژن ها.

نکته: شنا کردن سه روز در هفته به مدت یک ماه و لاغر شدن، به درمان بیماری نشانگان تخمدان پرکیستی کمک می کند.