سنگ کیسه صفرا Gallstone
سنگ کیسه صفرا
ته نشینی ترکیبات صفرا باعث تشکیل سنگ در داخل کیسه صفرا می شود . صفرای ترشح شده از کبد در کیسه صفرا در بخش تحتانی کبد جمع شده و هنگام نیاز، از مجرای صفراوی مشترک وارد روده باریک می شود. بیشتر اوقات سنگ کیسه صفرا هیچ علامتی ندارد و نیازی به درمان نیست. سنگ کیسه صفرا ی علامت دار موجب التهاب کیسه صفرا می شود. علائم بیماری به شکل کولیک صفراوی همراه با حالت تهوع و استفراغ است – درد ساعت ها در ربع فوقانی راست شکم وجود دارد، به پشت و شانه راست می رسد. گاهی درد به دنبال خوردن غذای چرب می آید. ممکن است کسی سال ها سنگ کیسه صفرا داشته باشد ولی بیماری اش وارد مرحله حاد نشود.
فراوانی
سنگ کیسه صفرا در چاقی، کاهش وزن سریع، رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر، سابقه خانوادگی بیماری های کیسه صفرا، دوارن بارداری، زنان بالای چهل سال بیشتر دیده می شود. بیست و پنج درصد از افراد درگیر سنگ کیسه صفرا، به التهاب کیسه صفرا مبتلا می شوند.
تشخیص
سونوگرافی بهترین روش تشخیص سنگ کیسه صفرا است. کلانژیوگرافی آندوسکوپیک پس رونده هم در تشخیص و درمان سنگ های مجاری صفراوی کاربرد دارد.
تاریخچه
در دهه 945 قبل از میلاد اولین سنگ کیسه صفرا در یک مومیایی کشف شد ولی در جنگ جهانی دوم از بین رفت. سال ها بعد، در امپراتوری روم در بدن یک بیمار دو کیسه صفرا پیدا کردند (یک پدیده پزشکی نادر) در قرن 5 میلادی یک دکتر اهل یونان به نام الکساندر ترالیناس از سنگ کیسه صفرا و مجاری صفراوی نوشت. بعد از آن، بوعلی سینا از ایران درباره جراحی مجرای صفراوی و عمل درناژ آبسه دیواره شکمی توضیح داد. در قرن نوزدهم پزشکی به نام سورانوس حین تحقیق درباره بیماری یرقان به این نتیجه رسید که شاید انسداد خارج از کبد در اثر عدم جریان آزاد صفرا باشد – مدفوع گچی رنگ، ادرار تیره رنگ، خارش بدن. در 1867 یک پزشک در شهر ایندیاپلیس برای اولین بار عمل کوله سیستوستومی را انجام داد: خارج کردن سنگ از کسیه صفرا و دوختن دوباره آن. در 1882 یک پزشک در شهر برلین این عمل جراحی را با روش های استریل انجام داد. چهار سال بعد جوستن اوهاک در آمریکا موفق به عمل جراحی لیتاتومی شد. در قرن بیستم به کمک یک ماده رادیواکتیو از کیسه صفرا و مجرای صفراوی تصویربرداری کردند. رادیوگرافی از مجاری صفراوی هنگام عمل و زردآبدان نگاری، به ارتقاء روش های درمانی بیماری سنگ کیسه صفرا کمک کرد. روش های نوین دیگری در دست تحقیق هستند: کلانژیوگرافی آندوسکوپیک عقب گرد، کوندوسکوپی، توموگرافی کامپیوتری، اسکن ایزوتوپ، اولتراسوند.
سنگ کیسه صفرا چیست
علت و عوامل خطرزا
احتمالا بر هم خوردن ترکیبات موجود در صفرا علت تشکیل سنگ در کیسه صفرا یا مجاری صفراوی است، مانند: افزایش مقدار کلسترول داخل کیسه صفرا، مشکلات ساختاری یا انسداد در مسیر خروج صفرا. مصرف بعضی از دارو ها، سوابق خانوادگی و ژنتیک، کاهش یا افزایش وزن شدید، مشکلات کبدی، . . . در تشکیل سنگ کیسه صفرا دخیل هستند.
سیروز کبدی، هپاتیت، سندرم روده تحریک پذیر، بیماری کرون، استفاده از سفتریاکسون یا قرص های ضدبارداری حاوی استروژن و پروژسترون را در به وجود آمدن سنگ کیسه صفرا لحاظ کنید.
درمان سنگ کیسه صفرا
در روش سنتی جراحی باز، با ایجاد برش پوستی زیر دنده ها در سمت راست بدن، کیسه صفرا و سنگ ها را خارج می کنند.
در روش لاپاروسکوپی چند سوراخ کوچک در پوست شکم ایجاد می کنند – 1 تا 1.5 سانتی متر.
عمل جراحی کیسه صفرا در بین خانم ها شایع تر است. درد ازبین می رود، وضعیت بیمار بدتر نمی شود، از ابتلاء به سرطان کیسه صفرا جلوگیری می شود.
مزایا و معایب
بعد از جراحی باز کیسه صفرا، چسبندگی برای بیمار ایجاد می شود اما در لاپاروسکوپی، نه! چون شکم باز نشده، در معرض هوای محیط قرار نگرفته، بافت بدن با ابزار مورد استفاده در جراحی تماس نداشته است. هم از نظر ظاهر برای بیمار بهتر است و هم زودتر به زندگی عادی برگشته و کار های خود را از سر می گیرد.
کوچک بودن اسکار عمل در لاپاروسکوپی در قیاس با جراحی باز باعث کمتر شدن مشکلات بعد از عمل می شود. مثل بستن لوله های رحم که در روش سنتی، برش جراحی 8 – 7 سانتیمتری ایجاد می شود در حالی که در لاپاروسکوپی با ایجاد دو سوراخ 1 – 0.5 سانتیمیتری عمل انجام می شود.
احتمال ایجاد عفونت در لاپاروسکوپی سنگ کیسه صفرا کمتر است. از آنجایی که اعضاء بدن روی هم قرار گرفته اند، در (جراحی باز) خیلی از بافت های داخل شکم به وضوح دیده نمی شوند. منتهی گازی که در لاپاروسکوپی برای باد کردن حفره شکمی استفاده می شود، برای بیمار با سابقه بیماری های قلبی یا انسدادی ریه خطرناک است. لاپاروسکوپی برای افراد سالم و جوان هیچ مشکلی به وجود نمی آورد.
لاپاروسکوپی سنگ کیسه صفرا مناسب بیمار های بالای 60 نیست مگر این که پزشک دوره های خاصی را گذرانده و مهارت کافی داشته باشد. عمل راحتی نیست!
